هر بار که درباره دموراژ حرف می‌زنیم، پای یک اصطلاح دیگر هم وسط می‌آید: Free Time یا دوره معافیت. این همان چند روز طلایی است که در آن می‌توانید کانتینر را بدون هیچ هزینه توقفی نگه دارید. بیشتر واردکننده‌ها فقط وقتی به Free Time فکر می‌کنند که تمام شده باشد؛ در حالی که با کمی برنامه‌ریزی می‌شود هم از همان روزها بهتر استفاده کرد و هم قبل از حمل، روزهای بیشتری گرفت.
Free Time دقیقاً چیست؟
Free Time تعداد روزهایی است که کشتیرانی به شما اجازه می‌دهد کانتینرش را بدون پرداخت حق توقف در اختیار داشته باشید. بعد از پایان این دوره، هر روز اضافه مشمول دموراژ می‌شود و نرخ آن هم پله‌پله بالا می‌رود. در ایران طبق بخشنامه انجمن کشتیرانی، حداقل Free Time برای کانتینرهای معمولی (DC/HC) و خاص (FR/OT) ۱۰ روز و برای کانتینر یخچالی فقط ۴ روز است.
از چه روزی شمرده می‌شود؟
اینجا جایی است که بیشتر اشتباه‌ها رخ می‌دهد. Free Time از روز خاتمه عملیات تخلیه کانتینرها از کشتی شروع می‌شود — نه از روزی که اعلامیه ورود گرفتید، نه از روز ترخیص، نه از روزی که کانتینر را از بندر بیرون بردید. اگر کشتی روز شنبه تخلیه شود و شما تا چهارشنبه هفته بعد اسناد را جور کنید، ۱۱ روز از معافیت شما گذشته و از روز بعدش دموراژ می‌خورید — حتی اگر هنوز کانتینر را ندیده باشید. روزهای تعطیل و جمعه‌ها هم شمرده می‌شوند.
چه چیزهایی Free Time را «می‌خورد»؟
- اسناد ناقص: ثبت سفارش منقضی، تخصیص ارز انجام‌نشده، اصل بارنامه نرسیده، یا مغایرت در پکینگ لیست. هر روزی که برای رفع این‌ها می‌گذرد، یک روز از معافیت است.
- تأخیر در Draft BL: اگر پیش‌نویس بارنامه دیر تأیید شود یا اصلاحیه بخواهد، اصل بارنامه دیرتر صادر می‌شود و ترخیص عقب می‌افتد.
- حمل زمینی هماهنگ‌نشده: کانتینر ترخیص شده ولی کامیون نیست، یا انبار مقصد آماده تخلیه نیست.
- کالای یخچالی: با ۴ روز معافیت عملاً باید همه‌چیز قبل از رسیدن کشتی آماده باشد.
چطور Free Time بیشتری بگیریم؟
خبر خوب این است که ۱۰ روز یک حداقل است، نه سقف. بخشنامه انجمن صراحتاً می‌گوید توافق برای افزایش دوره معافیت مجاز است (فقط افزایش نرخ ممنوع است). چند راه عملی:
- قبل از حمل مذاکره کنید، نه بعد از رسیدن. زمان درست برای درخواست Free Time بیشتر، موقع گرفتن نرخ و بوکینگ است. کشتیرانی‌ها برای مسیرهای خاص، مشتریان با حجم منظم یا کالاهایی که ترخیصشان زمان‌بر است (مثل کالاهای نیازمند مجوز استاندارد یا بهداشت) معمولاً ۱۴، ۲۱ و گاهی ۳۰ روز می‌دهند.
- Free Time را در بوکینگ مکتوب کنید. توافق شفاهی موقع صدور صورت‌حساب به کارتان نمی‌آید؛ باید در تأییدیه بوکینگ یا بارنامه درج شود.
- از فورواردر بخواهید. فورواردری که با کشتیرانی حجم کار دارد، قدرت چانه‌زنی بیشتری از یک واردکننده تکی دارد.
- حجم را یکجا ببرید. برای مشتریانی که چند کانتینر در ماه دارند، کشتیرانی‌ها راحت‌تر معافیت بیشتر می‌دهند.
اگر Free Time بیشتر گرفتید، محاسبه چطور می‌شود؟
طبق بخشنامه، اگر دوره معافیت با توافق بیشتر شده باشد، محاسبه دموراژ از اولین پله بعد از معافیت شروع می‌شود، ولی بازه‌های زمانی جدول جابه‌جا نمی‌شوند. مثال: با ۱۴ روز معافیت روی کانتینر ۴۰ فوت معمولی، روزهای ۱۵ تا ۲۰ با نرخ پله اول (۱۰ دلار)، روزهای ۲۱ تا ۳۰ با نرخ پله دوم (۱۴ دلار) و به همین ترتیب محاسبه می‌شود؛ یعنی ۴ روز اول پله اول رایگان شده، نه اینکه کل جدول ۴ روز عقب برود.
چک‌لیست استفاده درست از Free Time
- تاریخ تقریبی رسیدن کشتی (ETA) و تاریخ واقعی خاتمه تخلیه را از فورواردر بگیرید و روزشمار خودتان را از روز تخلیه شروع کنید.
- حداقل یک هفته قبل از ETA، همه اسناد ترخیص را آماده و چک کنید.
- Draft BL را همان روزی که می‌رسد بررسی و تأیید کنید.
- کامیون و انبار مقصد را قبل از ترخیص رزرو کنید تا کانتینر بعد از خروج از بندر معطل نماند.
- برگه مبادله (Interchange) برگشت کانتینر خالی را نگه دارید؛ تاریخ آن پایان روزشمار است.
کیا راه دریا چه کمکی می‌کند؟
ما موقع استعلام نرخ، Free Time را هم برای شما مذاکره می‌کنیم و در پنل مشتریان، تاریخ تخلیه، مدت معافیت و وضعیت دموراژ هر محموله را نشان می‌دهیم تا غافلگیر نشوید. برای محموله بعدی خود استعلام نرخ بگیرید یا اگر الان صورت‌حساب دموراژ در دست دارید، آن را در صفحه بررسی دموراژ ثبت کنید.